Kościół Pokoju pw Ducha Świętego - cz. II.

Widok na wschodnią część kościoła. W centrum ołtarz główny.

Kościół Pokoju jest budowlą trójnawową o konstrukcji słupowej (opartą na 10 słupach) . Nawa główna  ma następujące wymiary: wys. 15,7  m., dł. 43,5 m., szer. 14 m. Nawy boczne mają 10 m. wysokości i 5,3 m. szerokości. Ogólna powierzchnia kościoła to 1180 m. kw. Według różnych obliczeń może on pomieścić od  5500 do ok. 6000 ludzi. Kasetonowy strop  świątyni  zdobiony jest ornamentami roślinnym i figuralnym. W jego centralnej części znajduje się owalny plafon z przedstawieniem gołębicy – symbolizującej Ducha Świętego. Wnętrze hali głównej obiegają cztery piętra drewnianych empor. Jako pierwsze wykonano piętra drugie i czwarte. W 1 połowie XVIII wieku dobudowano pierwsze i trzecie. Obecnie dwa niższe piętra mieszczą rodzinne loże protestanckiej szlachty Ziemi Jaworskiej. Balkony lóż zdobią herby, sceny staro i nowotestamentowe oraz wizerunki rodowych siedzib (np. zamek von Schweinichenów w Świnach). Dwa wyższe piętra, równie bogato zdobione, zajmują loże jaworskich cechów rzemieślniczych. Większość malowideł na balkonach empor wykonał Georg Fleger w latach 1671-81.
Usytuowana w centrum nawy głównej barokowa ambona pochodzi z 1670 roku, a wykonał ją Matthäus Knote z Legnicy. Nadano jej formę wielobocznego kosza (podtrzymywanego przez figurę anioła z otwartą księgą) zdobionego figurami czterech ewangelistów (brakuje skradzionych w latach 70-tych XX wieku figur Mojżesza i Jana Chrzciciela). Nakryta jest kopułą zwieńczoną latarnią i figurą Chrystusa Zmartwychwstałego. Drewnianą chrzcielnicę w 1656 roku ufundowali Georg i Anna von Schweinitzowie z Kłaczyny.
Barokowy ołtarz główny wykonany został w 1672 roku przez Michaela Schneidera z Kamiennej Góry. Fundatorami była rodzina hrabiów von Hochberg z Roztoki. Pierwotnie centrum ołtarza zajmował wykonany w niderlandzkiej szkole  obraz „Narodziny Chrystusa”. W czasie renowacji kościoła w 1854 roku został przeniesiony do absydy. Jego miejsce zajął wówczas obraz „Jezus w Getsemanii” prof. Sohna z Düsseldorfu. 

Pierwsze organy dla Kościoła Pokoju wykonał w 1664 r. J. Hoferichter z Legnicy. W latach 1855-56 zastąpiono je nowymi (zachowanymi do naszych czasów) – Aleksandra Lummerta z Wrocławia.  Wieża Kościoła Pokoju została wzniesiona dopiero w 1708 roku na mocy zawartego rok wcześniej układu z Altranstadt. Jej dolna kondygnacja mieści obecnie główne wejście do świątyni. Górną część zajmuje, nakryta barokowym hełmem, dzwonnica.   Trzy dzwony wykonano w warsztacie legnickiego ludwisarza Christiana Demmingera. Największy („Wiara”) ufundował starosta von Schaffgotsch, średni („Nadzieja”) - przedstawiciele duchowieństwa oraz gminy ewangelickiej, najmniejszy („Miłość”) - jaworscy rajcy.

Na terenie obecnego Parku Pokoju znajdował się cmentarza ewangelicki. Zlikwidowano go w grudniu 1972 roku. Pamiątką po tej nekropolii są wmurowane w ściany światyni renesansowe i barokowe epitafia.

Z trzech Kościołów Pokoju do naszych czasów przetrwały tylko świątynie w Jaworze i Świdnicy. W grudniu 2001 roku Kościół Pokoju w Jaworze został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.  Kościół jest cały czas używany przez miejscową parafię ewangelicko – augsburską.

Ambona

 

Chrzcielnica

Kościół Pokoju pw Ducha Świętego - cz. I.

 Kościół Pokoju - widok od południa.

Kończący wojnę 30 – letnią Pokój Westfalski dzięki wstawiennictwu protestanckiej Szwecji zagwarantował  ewangelikom księstw świdnickiego, jaworskiego i głogowskiego prawo postawienia trzech świątyń w stolicach swoich ziem. Cesarz Ferdynand III Habsburg obwarował jednak swoją zgodę kilkoma upokarzającymi warunkami. Nowe świątynie musiały być usytuowane w odległości strzału armatniego od murów miejskich. Ich wygląd nie mógł  przypominać dotychczas budowanych kościołów. Ponadto nie mogły posiadać wież, a podstawą ich konstrukcji nie mogły być ani kamień, ani cegła. Wszystkie te zastrzeżenia miały podkreślić społeczne wykluczenie protestantów. W tamtej epoce, zgodnie ze średniowieczną jeszcze tradycją, za dobre uważano wszystko to, co znajdowało się wewnątrz murów miejskich. Na zewnątrz miały swoje miejsce takie przybytki jak szpitale i leprozoria, warsztaty rzemiosła uciążliwego dla otoczenia (np. garbarnie) i rzemieślnicy nie zrzeszeni w cechach (partacze). Poza murami stała też miejska szubienica. W tym to, gorszym świecie mieli się teraz znaleźć się protestanci ze swoim kościołem, który nie dość, że nie miał wieży, symbolu niezależności, to jeszcze bardziej przypominał wiejską stodołę niż świątynię. Dodatkowe zastrzeżenia to konieczność ukończenia budowy w ciągu roku , pokrycia jej kosztów wyłącznie przez protestantów oraz zakaz otwierania przy kościele szkoły.

26 września 1652 roku odbyła się uroczysta inauguracja budowy. Ceremonię prowadzili: namiestnik prowincji Otto hr. von Nostiz (konwertyta, znany skądinąd z wcześniejszych represji wobec protestantów) oraz gen. Monteverques. Wytyczenia miejsca pod fundamenty dokonali: pułkownik Fende, kapitan Meier oraz inżynier von Engel. Ponieważ wycieńczone wojną mieszczaństwo samo nie było w stanie ponieść kosztów budowy (zebrano zaledwie 5 śląskich talarów) jaworska gmina ewangelicka wysłała trzech emisariuszy z prośbą o pomoc do protestantów z innych krain (min. z Polski, Magdeburga, Augsburg, Hamburga, Kopenhagi). Powrócili po dwóch latach z kwotą 4600 talarów, co wbrew pozorom nie było wielką sumą i wystarczyło tylko na wzniesienie budowli w stanie surowym.  Trzeba tutaj wspomnieć, że wymiernego wsparcia sprawie Kościoła Pokoju udzielili jaworscy katolicy. Magistrat przeznaczył na budowę 300 drzew z miejskich lasów.
Kamień węgielny położono 24 kwietnia 1654 roku. Projekt świątyni opracował wrocławski architekt, inżynier wojskowy Albrecht Säbisch (1610-1688 r.). Wykonawcą został jaworski mistrz ciesielski Aleksander Gamper.  Budowę ukończono 30 września 1655 roku a poświęcenie odbyło się miesiąc później. Pierwszym proboszczem nowej świątyni został Martin Christian Hoppe. Barbara Skoczylas –Stadnik w Kościół Pokoju w Jaworze, Wrocław 1994, s.12 pisze, że pierwszym proboszczem był David Ebersbach. Tablica upamiętniająca D. Ebersbacha znajduje się także przy głównym wejściu do Kościoła Pokoju. 

 

 Ściana wschodnia.

Ściana zachodnia.