Panorama Jawor od południa

Panorama Jawora od strony Myśliborza. Od lewej widoczne: kościół pw Św. Marcina, Zamek Piastowski (na drugim planie wieża ratuszowa), wieża ciśnień na Placu Seniora, kompleks poklasztorny bernardynów (obecnie Muzeum Regionalne), Wieża Strzegomska.

Zwraca uwagę powtórzenie głównych dominant architektonicznych w porównaniu z panoramą z połowy XVI wieku. 

XVII-wieczne plany Jawora.

XVII - wieczny plan Jawora. Orientacja: północ

z lewej strony, wschód u góry.

Zwracają uwagę trzy linie fortyfikacji miejskich: mur gotycki (pierścień wewnętrzny), mur XVI-wieczny, oraz zewnętrzny pierścień umocnień ziemnych (?) z XVII wieku. Z prawej strony planu widać również dokładny przebieg Kanału Młynówki (między Nysą i linią fortyfikacji.  Wedle orientacji rysunku z lewej strony widzimy kościół pw. Św. Marcina, z prawej Zamek Piastowski, w centrum Rynek z ratuszem, a u góry z prawej kompleks klasztorny.

XVII - wieczny plan Jawora. Orientacja: północ na dole,

wschód z lewej strony.

Plany - początek XIX wieku.,

Fragment planu Jawora z lat 20-tych XIX wieku.

Plan ustawiony jest w normalnej orientacji (południe dół, północ góra). Pokazuje obecne Stare Miasto "na pięć minut" przed rozbudową przedmieść. Nie ma jeszcze dzisiejsze ulicy Poniatowskiego czy przedłużenia Staromiejskiej. Jawor zamknięty jest w dwóch liniach fortyfikacji miejskich, które za chwilę będą już rozbierane.

Panorama Schenka.

Panorama Jawora od strony południej z 2 połowy XVII wieku
(fragment mapy Schenka).

1. Kościół św. Marcina,
2. Wieża ratuszowa,
3. Wieża kościoła przyklasztornego,
4. Zamek Piastowski,
5. Kaplica św. Barbary. Zwraca uwagę wieża zniszczona przez pożar w 1776 r.,
6. Wieża Strzegomska. Od południowego - zachodu do wieży dobudowana była klatka schodowa. Poniżej wieży widoczna jest wielka basteja, a przed nią najprawdopodobniej jeden z XVII – wiecznych bastionów,
7. Rogatka Bolkowska,
8. Brama Złotoryjska. Na prawo od niej, przed kościołem św. Marcina widzimy zniszczoną w 1945 r. część obecnej ul. Grunwaldzkiej,
9. Brama Strzegomska,
10. Kamienice w Rynku.

Panorama z 1562 r.

Panorama Jawora od strony południowej z 1562 roku. 
Rys. S. Kozłowski wg. Epitafium rodziny Rhümbaumów 

(oryginał znajduje się w zbiorach Muzeum Regionalnego w Jaworze).

Jest to najstarszy zachowany wizerunek Jawora. Szczególnie cenne jest przedstawienie dwóch linii murów obronnych i 3 (z 4) bram (od lewej strony Złotoryjska, w centrum Bolkowska, z prawej strony Strzegomska). Mur zewnętrzny został wzniesiony na początku XVI wieku. Wewnętrzny mur gotycki zbudowano w latach 80-tych XIII wieku. Las podchodzący pod tej strony pod mury miejskie potwierdzają źródła z epoki.