Rzygacze z wieży ratuszowej - cz. II.

Gryf (?) - strona zachodnia.

Człowiek (?)  - strona południowo - zachodnia.

Ratusz 1895-97.

Na litografii z lewej strony widzimy zespół śródrynkowy w 1895 roku w ujęciu do zachodu. Od lewej: ratusz, odwach (posterunek warty wojskowej), Teatr Miejski. Rysunek po prawej stronie przedstawia nowy (obecny) ratusz w 1897 roku. Z prawej widać fragment Teatru Miejskiego.

Rzygacze z wieży ratuszowej - cz. I.

Kamienne rzygacze zdobiące wieżę ratuszową są kopiami gotyckich oryginałów, wykonanymi najprawdopodobniej w latach 30-tych obiegłego stulecia. Przedstawiają fantastyczne stwory (np. smok) lub realne zwierzęta (np. pies).

"Smok"

"Orzeł"

"Pies"

"Gargulec" (?)



Ratuszowy dziedziniec

 

Dziedziniec ratusza - widok od wschodu.  

Pod wieżą. 

  Wschodnia część Teatru Miejskiego 

(obecnie Jaworski Ośrodek Kultury).

Południowo - zachodnia część dziedzińca ratuszowego. 

Z prawej strony dolna część wieży.

Wschodnie okno Sali Rajców. 

Sala Rajców

Zachodnia strona Sali Rajców.

Wystrój Sali Rajców wykonany jest w ciemnobrązowym drewnie. Wokół Sali rozmieszczone są herby jaworskich cechów rzemieślniczych. Całość nakryta jest, również drewnianym, sklepieniem kolebkowym. Unikalną ozdobą tego miejsca są witraże okienne, wykonane w Berlińskim Instytucie Malarstwa na Szkle. Są to największe świeckie witraże na Dolnym Śląsku. Centrum witraża zachodniego zajmuje postać kobieca określana przez O. Koischwitza jako „boginii Javoria”. Skrzydła zdobią alegoryczne wyobrażenia wojny i pokoju. Dolna część mieści panoramę Jawora od strony południowej. Centrum wschodniego witraża zajmuje panorama Pogórza Kaczawskiego z kierunku Paszowic. Skrzydła zdobią motywy roślinne, oraz alegorie dobrobytu.

Zachodni witraż Sali Rajców. 

Wschodni witraż Sali Rajców.

 

Fragment zachodniego witraża. Z lewej strony herb Księstwa Jaworskiego,
z prawej kościół Św. Marcina. 

Jaworski ratusz w XXI wieku.

Ratusz od północnego - zachodu

(skrzyżowanie ulic Grunwaldzkiej i Kościelnej).

 

Balkon Sali Rajców. 

 Główne wejście do ratusza.

Historia jaworskiego ratusza cz. III.

Zachodnia fasa ratusza na początku XX wieku.

Historia jaworskiego ratusza (cz. III). 

Odbudowę rozpoczęto 16 listopada 1896 r. według  projektu berlińskiego architekta H. Gutha. Uroczyste poświęcenie nowego ratusza odbyło się 22 listopada już  rok później (!). Siedziba władz miasta zyskała bryłę w stylu zwanym niemiecką odmianą neorenesansu z elementami neogotyku. Fasadę reprezentacyjną kolejny raz przeniesiono na stronę zachodnią. Wejście do ratusza osłania bogato zdobiony balkon, umieszczony na wysokości pierwszej kondygnacji. Wspiera się on na dwóch kolumnach, oparty z kolei na balustradzie dwuspadowego podestu z kamiennymi schodami Balustradę balkonu, oprócz motywów roślinnych i zwierzęcych, zdobią również dwie tarcze z herbami miasta i księstwa jaworskiego. Kolejny przedstawienie herbu Jawora znajduje się także na łuku podtrzymujący wieżę w północno – zachodnim narożniku. Szczególnie efektowne jest prawe skrzydło ratusza, kryjące salę posiedzeń Rady Miasta. W stosunku do całego budynku jest to jakby nawa poprzeczna, nakryta dachem dwuspadowym. Wieńczą ją neogotyckie sterczyny, pod którymi znajdują się herby miasta wchodzących niegdyś w skład księstwa świdnicko – jaworskiego. Okno Sali Rady zdobione jest wąskim kamiennym balkonem, pokrytym roślinnym ornamentem.

Historia jaworskiego ratusza cz. II.

Jaworski ratusz (z lewej strony), odwach (centrum), Teatr Miejski (z prawej).
Prawdopodobnie początek lat 90-tych XIX wieku.

 

Historia ratusza (cz. II).

W 1846 roku ratusz kolejny raz przebudowano. Powstał wówczas dwukondygnacyjny, bardzo skromnie zdobiony, budynek na planie prostokąta. Fasadę prezentacyjną przeniesiony naprzeciw ul. Legnickiej.12 marca 1895 roku gwałtowny pożar zniszczył jaworski ratusz. 

 

Jaworski ratusz (z lewej strony) zniszczony przez pożar 12 marca 1895 r.
Z prawej strony odwach (posterunek warty wojskowej).

Historia jaworskiego ratusza cz. I.

Zachodnia część zespołu śródrynkowego na początku XIX wieku.
Z lewej strony ówczesny ratusz.

Historia ratusza (cz. I).

Pierwsza wzmianka o jaworskim ratuszu  zachowała się w pochodzącym z 1373 r. dokumencie cechu sukienników. Brak opisów źródłowych oraz badań archeologicznych uniemożliwia nam odtworzenie jego ówczesnego wyglądu. Jedyną pozostałością gotyckiego ratusza jest zachowana do dzisiaj 65 – metrowa wieża. Wybudowano ją na planie prostokąta, od połowy przechodzącego w ośmiokąt. Oryginalną ozdobą wieży  jest znajdujący się nad piętrem zegarowym zespół 8 gotyckich rzeźb figuralnych.

Przedstawiają one księcia jaworsko – świdnickiego Bolka II Małego oraz cesarzy „rzymskich” Karola IV i Wacława IV. Pozostałe figury to rycerze – prawdopodobnie wzorowani na konkretnych, rzeczywistych postaciach – wykonujący gesty rycerskiego pozdrowienia. W 1537 roku z inicjatywy burmistrza Ambrosiusa Gierlacha (pierwszy ewangelik sprawujący ten urząd) rozpoczęła się przebudowa wieży. Pracami kierował mistrz budowlany Peter Klinger, a pomagali mu Simon (Szymon) i Juda. Zdaniem J. Rybotyckiego do tego czasu wieża składała się tylko z prostokątnej części dolnej, a dobudowano część ośmioboczną oraz zwieńczenie. Teorię tą uznaje również F. Neumann.
W 1554 roku na wieżę ratuszową przeniesiono z Wieży Strzegomskiej miejski posterunek obserwacyjny. W najwyższej kondygnacji znajdowało się odtąd pomieszczenie strażników. Jako pierwsi służbę na wieży objęli Aleksander Koch i Simon Menzel. Ponieważ styl ich pracy wzbudzał poważne zastrzeżenia magistratu, jeszcze w sierpniu tego samego roku zmienił ich Adam Sommer ze Zgorzelca. W 1556 roku na wieży zamontowano dzwon sprzężony z zegarem mechanicznym. Od 1598 roku ratuszowy zegar miał nową tarczę, podzieloną na 12 pól i wyposażoną w małą wskazówkę. W 1603 roku wieża zyskała nieoczekiwaną ozdobę. 21 stycznia Orkan przeniósł tutaj część pozłacanego hełmu Wieży Strzegomskiego. Zdjęto ją dopiero 23 października 1604 roku a dokonał tego jaworski cieśla Hans Lange. W 1617 roku wstawiono nowy zegar, który kosztował 160 talarów.

Ciężką próbą dla wieży ratuszowej była wojna 30 – letnia. Miały ją wówczas ugodzić 24 pociski armatnie. Uszkodzony przez nie hełm został wymieniony dopiero w 1693 roku przez dekarza Martina Krubla (lub Kruemela)z Ołomuńca. W 1786 roku wieżę poddano kolejnej, tym razem ostatniej, przebudowie. Otrzymała wówczas zachowany do dzisiaj barokowy hełm z podwójnym prześwitem, wykonany przez Karla G. Goeldnera. Poświęcenie nowego hełmu odbyło się 26 września tegoż roku. W 1942 roku ówczesne władze Jawora planowały pokrycie hełmu wieży ratuszowej pozłotą. Zgromadzono nawet odpowiedniej środki. Coraz gorsza sytuacja na frontach przeszkodziła jednak tym zamierzeniom.Najniższa kondygnacja wieży ratuszowej od połowy XVI wieku przez prawie sto lat pełniła funkcję miejskiego więzienia. W 1926 roku, podczas adaptacji tego pomieszczenia dla potrzeb skarbca miejskiego, odkryto na ścianach rysunki i inskrypcje pozostawione przez więźniów w latach 1555-1631. Były tam między innymi takie sentencje jak : „Przez wieżę odrodziłem się w Chrystusie”, czy „Georg Hofmann z Nowogrodźca nad Kwisą musiał tu dźwigać swój krzyż 1555 r.”. Po niektóry lokatorach tego przybytku pozostały tylko nazwiska: Franciscus Thiele, Paul John, Paul Gherstenbag, Michale Klorent. Zachowało się tam również prawie 50 przedstawień figuralnych w mieszczańskich strojach. Często powtarzały się również motywy roślinne, herby i budynki.  

Ratusz w swojej historii kilkakrotnie przechodził gruntowne przeobrażenia. Skąpość źródeł sprawia, że możemy odtworzyć jego wygląd dopiero po przebudowie z 1617 roku. Ówczesna siedziba Rady Miejskiej była budowlą jednopiętrową, ozdobioną renesansową attyką i nakrytą dwuspadowym dachem. Wejście znajdowało się od północy, ale fasada reprezentacyjna od strony zachodniej.  W takiej postaci ratusz zachował się na pochodzącej z połowy XVIII wieku Panoramie Wernera (kopia znajduje się w zbiorach Muzeum Regionalnego w Jaworze).Pod koniec stulecia kolejna przebudowa nadała ratuszowi fasadę widoczną na powyższym rysunku.